IT LÀ VUA CỦA MỌI NGHỀ

Mình đã nghe câu này từ khá lâu. Bản thân mình khi mới bước vào ngành IT cũng khá khó chịu với câu nói đùa này. Nó khiến những người theo ngành thấy nực cười. Những người ở ngoài ngành thì tuỳ, với những ai có kinh tế, kiếm được nhiều tiền, họ sẽ thấy nó rẻ mạt, với những người từ ngành khác, hoặc học sinh sinh viên; những người thiếu thông tin thực tế thì sẽ khá là nguy hiểm.

Mình thấy nhiều bạn trẻ, thậm chí cả bạn già còn khá mông lung với con đường sự nghiệp, trong ngành IT, có rất nhiều ngành hẹp, hướng phát triển, và gần đây; với sự bùng nổ của AI, vị trí dev, coder,... đã dần bị xem nhẹ, thậm chí có những định kiến cho rằng coder chỉ là một vị trí khi bắt đầu vào nghề, không có tương lai và nên tiến lên những vị trí khác được cho là danh giá hơn. (ví dụ PM, BRSE, BA, ...)

Mình không phủ nhận 100% vì nó cũng có điểm đúng với một số dạng thị trường như ở Việt Nam, hoặc thị trường outsource. Nhưng mình biết có khá nhiều anh em, bạn bè vẫn còn đam mê với kỹ thuật, với coding rất nhiều, dù cho hoàn cảnh của ngành đang có nhiều thay đổi trong thời gian gần đây.

Tổng hợp lại một số điều tiền đề này, trong post này, mình muốn nói về chủ đề: Bạn không phù hợp để làm developer, software engineer ở thời điểm hiện tại nếu??? (Nhớ là dev, se nhé, mình không đề cập đến cả ngành rộng như IT)

Không thực sự đam mê, mà chỉ theo đuổi vì bị fomo

• IT vua của mọi nghề, thanh niên 96 cơ khí bách khoa, những tỉ phú công nghệ trẻ tuổi trên threads city, hay những vid ngắn phỏng vấn về thu nhập của se đều là những mẩu chuyện nhan nhản trên mạng xã hội.
• Thêm nữa, trên youtube mình cũng thấy những series day in the life từ những se big tech. Hầu hết họ show ra một lối sống mà ai cũng mơ ước: campus sang chảnh, đồ ăn, thức uống miễn phí tại văn phòng, công việc đạt sự balance, có pet, có đi tập gym, đến tối đi chill với đồng nghiệp... Các bạn đang chỉ nhìn thấy phần nổi của tảng băng chìm thôi, hơn nữa, nếu là các bạn, các bạn quay nội dung về công ty hiện tại của mình, có ai dám đưa ra những thứ tiêu cực không. (mình nghĩ là không ai lại dại dột như vậy đâu).
• Rồi những trung tâm dạy lập trình, những kol bán khoá học cũng quảng cáo rất lố về ngành này... Như mình đã đề cập, tất cả những thứ này là rác trên mxh. Những bạn học sinh, các bạn ngoài ngành, không nên tin không nên hùa theo những thứ rác như thế này. Nó góp phần khiến các bạn có cảm giác ảo tưởng, các bạn muốn được như vậy.

Hệ quả của những thứ này là tạo ra một số lượng người fomo không hề nhỏ, những em học sinh không thực sự biết mình thích gì cũng đăng ký học cntt bằng được. Và kết quả là hiện tại, những thị trường âu, mỹ hay việt nam... nguồn cung lập trình viên đã khá là nhiều, các bạn có thể kiểm chứng bằng cách lên linkedin, tìm một job bất kỳ và xem phần applied. Có những JD rất dở, nhưng số applied cũng đạt hàng trăm chỉ sau 1,2 ngày đăng tải. Kết hợp với việc AI hiện tại đã có thể hỗ trợ làm những việc cơ bản, lặp lại trong công việc hàng ngày, support viết code cũng khá tốt thì tình hình chung của ngành hiện tại là cạnh tranh rất cao!

Cuộc sống của một lập trình viên cũng như bao người, nhưng công việc thì không phải tất cả đều như mơ. Ngành IT làm việc dựa trên task và deadline, với mỗi task, các bạn đều có deadline đàng hoàng... việc này khá là áp lực vì trong khoảng thời gian đó, bạn phải hoàn thành, đảm bảo chất lượng, và thậm chí phải không ngừng nâng cấp bản thân để làm nhanh hơn, nhận những task khó và thử thách hơn. Hơn nữa, thu nhập dù có cao hơn mặt bằng chung hơn một chút nhưng không phải là quá cao, nếu các bạn chỉ là những nhân viên bình thường, thiếu kinh nghiệm và kiến thức. Những người có trình độ bị layoff cũng sẽ trở thành đối thủ mạnh của những người mới, vậy bạn nghĩ nếu không có đam mê thực sự, không có động lực và thực lực đủ mạnh, các bạn có đủ sức cạnh tranh và theo được không? Mình chưa cần nói tới việc đi xa, tiến lên những level cao hơn nữa. (Với các bạn thừa tiền, làm việc vì sự vui vẻ 100% thì mình không dám nói nhé)

Không có tư duy về toán, về logic thật sự tốt. (khó để tiến lên cao)

• Mình ngại khi phải nói thế này, nhưng nếu các bạn thấy khó khăn khi học toán logic, hoặc quá khó khăn khi học công nghệ, giải quyết vấn đề dù bạn đã rất cố gắng thì có lẽ bạn nên suy nghĩ lại về con đường này. Vì khó mà có thể lên cao được, dù là coder, developer, software engineer thì cũng có rất nhiều level, nếu không có nền tảng tư duy tốt thì khá khó để tiến lên các level tiếp theo; mà các bạn biết hầu hết các công ty IT đều đánh giá, xem xét lại tình hình, năng lực và đóng góp của nhân viên 6 tháng tới 1 năm 1 lần, nếu các bạn khó khăn để tiến lên thì mình nghĩ những đợt checkpoint như vậy sẽ khá ám ảnh, hoặc các bạn sẽ phải nỗ lực hơn người khác gấp rất rất nhiều lần. Bản thân mình thấy có những người nhận ra được điều này nên họ có những bước chuyển khá thông minh để rẽ sang làm quản lý, PM ,brse hoặc ngành khác - nơi mà họ có thể tận dụng thế mạnh của bản thân. Ngược lại, có những người tuy đã có những năm kinh nghiệm ở lĩnh vực khác, nhưng bỏ dở để rẽ sang IT - họ không có đủ tư duy logic, tốc độ học chậm nên lại phải quay lại với công việc cũ và lãng phí một khoảng thời gian không hề nhỏ.
• Hiện tại AI cũng đang dần mạnh lên, nó có thể hỗ trợ chúng ta làm khá nhiều việc lặp lại, có độ phức tạp vừa phải. Thực sự nếu không có tiềm năng, không nổi bật thì chúng ta khó mà có một dấu ấn đẹp trong con đường sự nghiệp, hoặc biết đâu đó, trong những đợt layoff sắp tới, chúng ta sẽ nằm trong tầm ngắm, bị thay thế bởi AI hay lực lượng trẻ hơn?
• Các bạn đã hơi lớn tuổi, đang làm ở ngành khác cũng nên suy nghĩ, tự hỏi bản thân thật kỹ trước khi quyết định, trong bối cảnh ghế ít, đít nhiều, AI đang mạnh lên, thị trường cạnh tranh, lương không còn quá hấp dẫn thì liệu có đáng để các bạn mạo hiểm hay không??? Khi với số tuổi cao hơn, mình nghĩ tư duy, độ nhanh nhạy của các bạn sẽ khó phát triển và bì lại được với các em trẻ, đam mê.

Không có khả năng tự học, kỹ năng tiếng anh không tốt

• Anh em đã từng xem qua tài liệu của bất cứ công nghệ nào chưa? Chỉ cần một loại công nghệ, ngôn ngữ lập trình cũng sẽ có khối lượng tài liệu khổng lồ, nhiều nguồn; chưa kể chúng còn liên kết đến những loại công nghệ khác nữa. Nếu chỉ trông chờ vào kinh nghiệm kiến thức từ dự án, hay giáo trình, sự chỉ dạy ở trường lớp thì sẽ là không đủ để giỏi ở thời điểm hiện tại. Chính vì tài liệu đồ sộ, bao la và yêu cầu học đi đôi với hành, yếu tố giúp bạn trở thành một lập trình viên, một software engineer giỏi theo mình nghĩ là khả năng tự học. Nếu khả năng tự học của bạn không tốt thì có thể tham khảo một số phương pháp học như pomodoro, active recall; mình hay dùng pomodoro khi mình chán nản và mệt mỏi, mình sẽ chia các session học & nghỉ hợp lý theo tình hình sức khoẻ và tinh thần. Đổi lại active recall khiến mình nghiêm túc với việc học để ứng dụng hơn, mình sẽ luôn cố gắng áp dụng ngay những thứ mình học để giải quyết một thứ vấn đề nhỏ nhỏ nào đó, cách dễ dàng nhất là làm pet project, làm tool
• Ngoài ra, hẳn ai cũng biết câu chuyện xưa như trái đất này: Hầu như tất cả tài liệu, giáo trình được cập nhật nhất sẽ đều được viết bằng tiếng anh. Những kênh, người làm nội dung giáo dục, công nghệ tốt nhất cũng dùng tiếng anh. Những bài báo khoa học cũng được trình bày bằng tiếng anh. Nên - tiếng anh chắc chắn là một công cụ cực kỳ quan trọng để các bạn có thể học những thứ mới nhanh hơn, cập nhật xu hướng công nghệ được nhanh hơn. Điều này góp phần tạo ra khác biệt giữa bạn và những người khác.
• Theo mình, ít nhất kỹ năng nghe và đọc nên tốt để có thể hấp thụ được kiến thức nhanh, còn nếu bạn đầu tư vào các kỹ năng output như nói, viết; nó sẽ góp phần mở ra nhiều cơ hội cho bạn làm việc ở môi trường quốc tế hơn là chỉ gắn với một vài thị trường đặc thù.
• Theo mình, trừ khi bạn là người cực kỳ xuất chúng, thì bạn có thể không cần tiếng anh, còn nếu bạn là người thường như mình, thì chắc chắn bạn cần tiếng anh và khả năng tự học tốt; hoặc bạn sẽ là những lập trình viên, kỹ sư phần mềm ở top dưới.

Lười suy nghĩ, thiếu sự chủ động, phụ thuộc vào AI quá nhiều, không có tư duy phản biện

• Chắc bạn nên suy nghĩ lại về việc trở thành se, dev nếu bạn là người thiếu chủ động trong học tập và trong công việc. Trong một dự án, có vô vàn bước, các nhiệm vụ và công việc lớn nhỏ cần được hoàn thành trong một khoảng thời gian với một số người nhất định.
• Trong quá trình đi làm, mình quan sát khá nhiều người khi được chia task, chỉ làm ở một mức độ vừa phải, làm xong sẽ không chủ động hỏi review, hoặc chuyển sang task khác. Hoặc có những anh em có những ý tưởng, hoặc thấy được vấn đề của dự án nhưng lại không chủ động đưa ra vấn đề đó để dự án được biết. Thật ra tất cả việc này đều không ảnh hưởng đến họ hoặc dự án. Nhưng nó khiến họ và dự án đều bị dẫm chân tại một điểm nào đó, trong khi nó vẫn có tiềm năng để phát triển thêm. Điều này với mình thật sự rất phí phạm.
• Có những anh em còn non nhưng lại quá phụ thuộc vào AI hoặc phụ thuộc vào leader, mình hiểu phần nào đó các bạn lo và muốn tăng năng suất trong công việc, nhưng việc lạm dụng AI quá, mà không kiểm chứng, không có đủ khả năng đánh giá, kiểm chứng câu trả lời của nó thì sẽ khá là thảm hoạ. Việc ấn tab vô thức khi copilot nhả code, hoặc copy paste code từ chat gpt mà không đọc và review là một thói quen vô cùng xấu, các bạn có nghĩ làm thế sẽ tăng được trình độ lên không. Mình thì không nghĩ như vậy. Rồi việc copy paste vô tư tài liệu ra chatgpt hay cho copilot, các công cụ AI quyền access vào source code của dự án là một việc có rủi ro về mặt bảo mật. Chắc chắn! Nên nếu các bạn còn non, thiếu nhiều kinh nghiệm, hãy dùng AI thông minh, luôn review câu trả lời từ nó, research thêm để đánh giá và tìm được phương án tối ưu. Thậm chí mình còn khuyên khi học, hãy tạm thời tắt nó đi, có thể bạn sẽ làm được một việc gì đó chậm hơn, nhưng mình nghĩ bạn sẽ nhớ kiến thức được lâu và hiểu sâu hơn.
• Nếu có những yếu tố trên, cộng với việc không có tư duy phản biện thì thật sự sẽ khó phát triển, cả AI, leader, guru,... đều không thể biết tất cả, không thể trả lời chính xác 100% các câu hỏi, vì kiến thức ngành IT là vô cùng và nó lại còn cập nhật hàng ngày, hàng tuần.

Không có sự kiên trì, consitent, không nỗ lực đủ, dễ bị ảnh hưởng, thay đổi

• Mình nhớ có bạn hỏi mình trên live stream là bạn đang là fresher, 2 năm chịu khó cày có lên được solution architect hay không. Hmm... Thực sự nó khá khó, trong ngành IT, là dev, se hướng kỹ thuật và muốn tiến lên các vị trí như SA, EM mình nghĩ chúng ta ngoài kiến thức còn cần kinh nghiệm và trải nghiệm thật nhiều nữa. Hơn nữa, SA cũng là 1 title thôi, ở mỗi công ty, mỗi môi trường, các cách tính rank, tính level lại khác nhau, SA, SR ở cty này có thể chỉ là middle ở công ty khác. Điều quan trọng nhất là chúng ta cần duy trì sự nỗ lực, cố gắng trong một thời gian thật dài, một cách consistent nhất có thể. Như thế khi chúng ta trải qua nhiều dự án, trải qua một thời gian học tập, tích luỹ tốt thì khả năng của chúng ta chắc chắn sẽ thăng tiến.

• Chính mình cũng đã từng là một người kiểu cả thèm chóng chán, trong quá khứ, khi vào một dự án mới, thường mình rất hứng thú, học mọi thứ rất điên cuồng, đóng góp nhiều ở thời gian đầu. Nhưng qua thời gian mình hay bị chán và đánh rơi sự đóng góp bền bỉ. Hiện tại mình đã cải thiện điều này hơn, và mình nghĩ, chúng ta nên đóng góp, học hỏi một cách đều đặn và vừa phải, điều này còn tốt hơn việc hứng thú, cố gắng lúc đầu, rồi giảm năng lượng theo thời gian, nó không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn ảnh hưởng tới dự án, tới tinh thần của những người xung quanh. Và nếu bạn đã chán quá và cố gắng đủ rồi thì nên xin đi dự án khác. Theo mình, nếu chúng ta không nỗ lực đủ, đều thì sẽ không tiến lên được, chúng ta học không tốt, đóng góp thất thường thì sẽ rất khó đạt được một điều gì đó thực sự ý nghĩa, vì những thứ tốt đẹp nhất với mình là cần thời gian và công sức.

• Kiên trì thôi thì mình nghĩ chưa đủ, mình nghĩ chúng ta cần tin, và theo đuổi con đường mà chúng ta đang kiên trì với nó đến cùng.Nói dễ hiểu hơn thì đừng để bị fomo hoặc ảnh hưởng nhiều bởi người khác, bởi đám đông. (Mình không khuyên các bạn bảo thủ, chúng ta vẫn nên giữ suy nghĩ khách quan). Trên live stream mình cũng nói khá nhiều lần là anh em không nên fomo. Hoặc có ai hỏi mình ngành này được ko, ngành kia ổn không thì mình đều nói là ổn nếu bạn thật sự thích, thật sự đam mê và có khả năng theo đuổi nó. Tưởng tượng nhé: Báo đài mà họ PR về một ngành khác tốt hơn ngành IT, nhiều tiền hơn, các bạn có nhảy qua không? Trước kia, theo ngành IT bạn nghĩ gì.. bạn có thực sự thích máy tính, thích công nghệ, kỹ thuật ,.. hay bạn theo vì nghe nói lương cao, làm nhàn,... Hay là: Mai có ngừoi nói với bạn làm PM, mời bạn làm vị trí này vị trí kia ngon hơn, sang công ty này công ty kia, bạn có theo không? Việc không giữ được sự chủ động, quyết đoán ttrong suy nghĩ, dễ bị ảnh hưởng bởi đám đông sẽ khiến bạn mông lung và không đi đến đâu cả. Hãy tự hỏi bản thân và tự trả lời, chịu khó quan sát để có thể đưa ra những quyết định thông minh

  Ngại thực hành và các thử thách, ngại học điều mới

Điều cuối cùng mình muốn nói, nếu bạn ngại thực hành ngại thử thách, ngại học điều mới, ngại thay thế cái mới cho cái cũ thì có thể bạn sẽ không hợp làm dev, se. Với mình:

• học gì thì cũng nên thực hành, nếu bạn là một người chuyên về học lý thuyết, hàn lâm, thì sẽ hợp với một số vị trí khác hơn như research, giảng dạy, hoặc một ngành nghề khác. Có câu nói của Bác mình khá thích và thấy đúng:

  Thực hành sinh hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành.

  hay thao trường đổ mồ hôi, chiến trường bớt đổ máu. Nếu không thực hành, mình nghĩ chúng ta khó mà ngấm được những kiến thức, lý thuyết khô khan của ngành này. Không thực hành, không chiến đấu vào những dự án lớn, dùng nhiều resource, chúng ta sẽ khó mà tối ưu, giảm thiểu chi phí, thậm chí ngược lại, khéo chúng ta sẽ có phốt đốt tiền của công ty. Đừng sợ thực hành, đừng sợ sai. Mình biết có một số bạn thi nhiều chứng chỉ, thậm chí là dev, nói yêu thích kỹ thuật nhưng thi cả chứng chỉ quản lý, nhưng khả năng thực hiện hoá kiến thức vào công việc khá là tệ. Thi chứng chỉ là rất tốt, nó cũng la một cách học, level up không tệ, nhưng thi xong cái chứng chỉ mà khôgn áp dụng vào thực tế được chút nào, thì thật lãng phí, và mình nghĩ bạn sẽ quên nhanh lắm. Ngoài ra, trong ngành, khi chúng ta nhận được một task thử thách hay hơi quá sức, cũng đừng từ chối vội, đó có thể là cấp trên tin tưởng bạn, và với mình nếu đi làm cho công ty, task càng khó mình lại càng thích, vì mình có làm sai mình cũng chẳng mất gì, bù lại mình có trải nghiệm, được làm những nhiệm vụ mà không phải lúc nào cũng có cơ hội để làm. Nói nhỏ là cũng nên tự đo, tự lượng sức để tránh làm việc không tưởng với khả năng bản thân. Sau mỗi lần như vậy, mình lại thấy trưởng thành và tự tin hơn :).

• Ngoài ra, như mình nói kiến thức ngành này cập nhật liên tục, công nghệ mới cũng ra với tốc độ chóng mặt, nếu ngại thử những điều mới, ngại bỏ đi những cái cũ (giống hiện trạng Nhật bản hiện nay) thì đến một thời điểm nảo đó, chúng ta sẽ tự làm khó mình. Ngay cả những quan điểm ngày hôm nay có thể đúng, nhưng mai có thể trở lên bất hợp lý. kể cả những thứ mình chém gió cũng không ngoại lệ nhé =))

kết

Vừa rồi là những chia sẻ của mình, có thể nó sai, có thể nó không hợp với bạn, vì đó là quan điểm cá nhân của mình, một dev rất là bình thường. Cảm ơn các bạn